Bosluistoksikose en bosluisverlamming is bosluisverwante siektes wat mens en diere wêreldwyd raak. In Suid Afrika is die Ixodes spesies die hoofoorsaak hiervan en meer spesifiek, die Karooverlammingsbosluis, bekend as Ixodes rubicundus.
Die volgende spesies is problematies by diere;
- Lenteverlamming by skape, bokke en soms kalwers – Rooipootbosluis (Rhipicephalus evertsi)
- Sweetsiekte by beeste en veral kalwers- Gladde bontpootbosluis (Hyalomma truncatum)
- Bosluistoksikose by beeste – Bruinoorbosluis (Rhipicephalus appendiculatus)
- Bosluistoksikose by jong diere – Sandtampanne (Ornithhodoras savignyi)
- Karooverlammingsbosluis (Ixodus rubicundus)
Daar is twee mediese toestande wat bosluise by mense veroorsaak;
1. Bosluisbytkoors by mense.
- Die Suid Afrikaanse Bontbosluis (Amblyomma hebraeum)
- Die Geelhondebosluis (Haemaphysalis leachi)
- Die grootbontpootbosluis (Hyalomma marginatum rufipes)
- Die bruinoorbosluis (Rhipicephalus appendiculatus)
- Die rooipootbosluis (Rhipicephalus evertsi everetsi)
- Die hondehokbosluis (Rhipicephalus sanguineus)
- Die blinkbruinbosluis (Rhipicaphalus simus)
- Bosluisverlamming by mense
Die toestand word hoofsaaklik deur 2 spesies se byt veroorsaak
- Klein gladde bontpootbosluis (Hyalomma truncatum)
- Die blinkbruinbosluis (Rhipicepahlus simus)
Wetenskaplike Pamflet: Landboutegniese Dienste 393
Die Karooverlammingsbosluis of Ixodes rubicundus
Die Karooverlammingsbosluis se verlamming word veroorsaak deur ‘n neurotoksiene in die speeksel van die wyfiebosluise. Dit krap die sinapse in senuwees om in die rugmurg en blokkeer die neuroverbindinge tussen die spiere, wat dan die verlamming veroorsaak.
Na sowat 5 tot 7 dae is algehele moegheid die simptoom en word lusteloosheid ervaar, spierpyne en krampe en die verlies aan gevoel. Sluk word ‘n moeilike proses en vind swaar plaas, spraak word beïnvloed, konvulsies en erge asemhalingsprobleme word ervaar. Die aanval van die toksiene aan die senuwees veroorsaak dat belangrike funksies nie plaasvind nie wat dan tot die dood kan lei.
Herstel vind baie vinnig plaas sou die bosluise verwyder word. Sou die bosluis se monddele agterbly, sal die verlammingstoestand voortduur.
Belangrike kenmerke van die Karooverlammingsbosluis
Die Bosluis is ‘n driegasheerbosluis en hul verkies rooihase en klaasneuse in hul larf en nimfstadia. Hul sal wanneer hul natuurlike gashere onder druk is, ook op honde, katte, kleinerige roofdiere en hase gevind word.
Om klaasneuse en rooihase en ander natuurlike gashere te wil uitroei, is onwys en onverskillig omdat die bosluis hul voeding en die siektes wat hul oordra, gewoon op diere van ekonomiese belang gaan verplaas.
Skape, bokke, wild en jong kalwers sal dan met baie hoë ladings van die bosluise se impak gedurende hul tradisionele oordragingstydperke in Februarie- Maart met die toksienes geteister word. Dit verhoog die dipintensiteit en dipintervalle, risiko en potensiële verlies. Let op die lewenssiklus van die Karooverlammingsbosluis en die tydperke van voeding.
Die kostes van hierdie probleem deeglik beskou word omdat verskeie dipstowwe ‘n verhoogde dosis vereis om hierdie bosluis in toom te hou.
Lewenssiklus
Die wyfiebosluis lê sowat 2000 eiers in normale omstandighede in laat Augustus vroeg September.
Dit neem etlike maande voordat die eiers uitbroei en die larwes voed eers in die herfs die daaropvolgende jaar. Dit beteken dat die eiers wat in 2008 gelê word, eers as larwes sal voed in die herfsperiode van 2009. Dit neem nadat hul afgeval het, sowat 2 maande om te vervel voordat hul dan as nimfe te voorskyn.
- Op hul beurt voed die nimfe eers die volgende lente en vervel ongeveer 6 maande later.
- Die volwassenes se aktiewe periode begin dan eers in die laat somer en bereik ‘n hoogtepunt in die herfs, waarna dit stelselmatig afneem af in die wintermaande.
- Min volwassenes word in September gevind wyl enkeles al wel in November gevind is 2 jaar maar kan afhangende van omstandighede, die lewensiklus tot 3 jaar verleng.
Siektetydperke
Dit is opmerklik om waar te neem dat karooverlamming gewoonlik gedurende Februarie en Maart plaasvind, wanneer nimfe aktief voed en ‘n hoogtepunt bereik in die laat somer, in die tyd dat die volwassenes hul leeftyd se hoogtepunt bereik.
Die meeste diere wat beinvloed word deur die toksiene, behoort gou te herstel nadat die bosluise verwyder is met ‘n effektiewe dip.
Habitat beheer
treetraders.co.za/images/olienhout.gif
In die Karoostreke waar hier na die bosluise gesleep word vir navorsing, word veral die larwes en nimfe byna klokslag in baie groot hoeveelhede onder die wilde olyf in die Karoo gevind. Dit is ook die ideale koelteplek vir diere in die laat somer en moontlik die belangrikste gedeelde of mikrohabitat waar die bosluis op die skape klim wanneer hul daar lê. Sien tydperke van besmetting in lewenssiklus.
Die bosse bied goeie skuiling op die rante wat vir baie diere goeie beskerming teen die natuur se elemente bied.
Die eienskappe van die Wilde Olyf (Olea Africana)
– Immergroen
– Geronde bos met ‘n digte koepel as kroon
– Groei sowat 6-10 meter hoog en word beskou as ‘n meduimgroeier wat sowat 500 mm ‘n jaar bereik.
– Geharde eienskappe teen ryp en koue
– Boom is ‘n gunstige habitat en bied beskerming vir ‘n groot verskeidenheid voëls en diere in winter en somer,
– Takke op die grond skep ‘n ideale habitat vir bosluise teen ongunstigde klimaatsomstandighede en veilige plek teen dierehoewe
Strategiese bestuur van die bosluis.
As die habitat dalk moontlik bevordelik sou wees vir die besmetting van diere gedurende die laatsomer, herfs en wintermaande, sou een metode van beheer gewees het om strategiese weiding toe te pas.
Dit sou beteken om die diere daardie tyd van die jaar nie in kampe te laat wei, as dit moontlik sou wees, en ‘n program te volg waar die wilde olyf se takke opgekap word na bo, sien foto, om die bosluis se verkose habitat gewoon te versteur.
Leave a Reply