Bontpootbosluise: Genus Hyalomma.

(Notas geneem van ‘n lesing van Prof Ivan Horak te  Bloemfontein)

Daar is  sowat 21 bontpootbosluisspesies wêreldwyd  geïdentifiseer en 3 van die 21 bontbosluisspesies kom in  Suid Afrika voor.

Kenmerke

Dit is ‘n groterige bruinbosluis met lang bene en baie  kenmerkende bont gestreepte pote het, net so voor die  litte op die pote. Die 3 verskillende bosluisspesies word  naas hulle pote uitgeken aan hul lywe

Die 3 spesies te vinde in SA

• Die Hyalomma marginatum rufipes of grootbontpootbosluis, veral die mannetjies, (hul  naam het nou amptelik na iets anders verander,  is eintlik blinkswart met sy kenmerkende
• Die Hyalomma marginatum turanicum staan bekend as die vaalbontpootbosluis en het baie  ligter bene met diep-rooi ringe om die litte van  sy pote. Hierdie spesie is hoofsaaklik tot die  Karoo gebiede beperk
• Die Hyalomma truncatum staan as die klein gladde bontbosluis bekend is kleiner maar mens  sal nie maklik die onderskeid met die blote oog  van die ander soorte kan waarneem nie.

Die skild (skutum) van die bosluise is egter kliphard.

As jy veral die mannetjies wil dooddruk met die vinger,  slaag mens nie sommer daarmee nie. Dit beteken die  bosluis kan harde ruwe behandeling maklik hanteer.

Monddele

Die ander kenmerk naas sy kleurvolle bont pote is dat  dit baie lang monddele het wat diep in die vel van sy  prooi heg. As jy hom wil platdruk of aftrek,  veroorsaak dit maklik ‘n bloederige wondjie wat ‘n  ideale habitat is vir die beesbrommer, (Chrysomyia  bezziana), om sy eiers in te lê.

Dit veroorsaak dan dat die bees of maaiers  kry. Die bosluise is baie lewendig en die  volwasse bosluise jag hul prooi letterlik in. Een van hul  kenmerke is om in skaduryke plekke weg te kruip,  waarvandaan dit skielik angstig raak en sy prooi soek  wanneer dit klank of trillings op die grond voel.

Siektes verwant aan die bontpootbosluise

Die bosluis is nie heeltemal bekend daarvoor dat hy  enige bosluisgedraagde siektes/organismes oordra nie.  Daar word dus nie virusse of bakterie wat van  veterinêre belang gereken word, aan die bosluisgroepe  toegedig nie.

By die klein gladde bontbosluis, (A. truncatum), dra  sommige van die stamme by volwassenheid toksiene vir  sweetsiekte oor wat ook dodelik vir skape en varke kan  wees.

Bokke is blykbaar redelik bestand teen die toksiene. Dit  is bekend dat die bosluis die vermoë het om geslagte  lank die vermoë behou om die toksiene te vervaardig

Gevolge by die mens

Daar is in die Literatuur  gevalle aangeteken waar hierdie bosluis se byt verlamming  by die mens veroorsaak het.

Die volgende is veral  belangrik; die gladde bontbosluis of (A. truncatum), is die bosluis wat Kongo- hemorragiese koors by die mens oordra.  Die bosluis is parasiteer graag op mense en is daar geen rede waarom die  groepe bosluise nie in die toekoms belangriker rolle in die  droër klimaatstreke gaan speel nie

Ekonomiese verliese

Wat die bosluis wel doen is om bytwonde te veroorsaak  wat sekondêr tot die skade kan lei.  Naas die beesbrommer se maaiers, word die bytwonde  ook sekondêr deur verskeie bakterie besmet. Ander  skade is die afsterf van spene, absesse, afval van  stertkwasse, swelsels, verlamming en vrotpootjie.

Voorkoms

Hierdie bosluise kom wydverspreid in Suid Afrika voor  en is veral baie bedrywig in die droër gedeeltes van ons  land. Hul word net by sekere kusgebiede waar die  lugvog te hoog is, nie gevind nie.

Dit kan egter gebiede wat droë lugvog het en tot 700  mm reën per jaar ontvang, binne dring. Om te spekuleer  hoe die bosluis gaan uitbrei weens klimaatsverandering,  is iets wat mens maar sal moet wag en sien.

Baie belangrik om te onthou in beheer is dat hierdie groep bosluise nie uitsluitlik van vog  afhanklik is nie en, kan vir baie lang periodes sonder water klaarkom.

Oorlewing

Sou klimaatsomstandighede hul nie pas nie, “verdwyn”  hul sommer vir ‘n wyle en kan hulle vir baie lang  periodes sonder ‘n bloedmaal klaarkom. Volgesuigde  nimfe kan tot 5 maande oorwinter voordat hul vervel. ‘n  Volgesuigde wyfie kan vir 8 maande wag voordat sy  eiers lê wat enige iets kan wees van 10 000 tot 15 000.

Hierdie bosluisgroepe kom orals in die Karoo, Kalahari,  Botswana en Namibië voor en hul sal as die  klimaatsomstandighede gunstig is, soos bo beskrywe,  heeljaar aktief wees.

Gashere

Die mens, beeste, skape, bokke, perde, renosters,  elande, buffels, wildebeeste en verskeie ander  wildsoorte.

Dit word nie graag op die katspesies en ander roofdiere  gevind nie. Dit toon ook in die literatuur geen goeie  verteenwoordiging op reptiele, klaasneuse, muise en  rotte nie. Dit is ook in ‘n mindere mate op hase en dan  wel op sekere voëls waar dit aan die kop en of kroontjie  heg.

Voorkeur vashegting aan die prooi

Stertpunte, spene, anus, geslagsdele, perinium, kloutjies  en hakskene. Op voëls kom die nimfe op die voëls se  kroontjie voor

Lewensiklus

Hierdie bosluis is ‘n tweegasheerbosluis wat hul  lewensiklus in een jaar voltooi.

• Hulle het ook vele ander gashere waarop hulle kan oorlewe
• Hul pas baie goed in die omgewing aan deur onaktief te raak as die klimaat hulle nie te pas  nie en
• Voed tussen 4-7 dae in hul larwestadium, waarna hul afval en na ‘n rustydperk, omskakel  na ‘n nimf toe.
• Daarna klim die nimf op die finale gasheer om die lewensiklus te voltooi, voed as nimf ‘n keer  van 4-7 dae en bly op dieselfde gasheer geheg en gaan weer in ‘n rustende periode in, waarna die  volwasse bosluis na ‘n tydperk ontluik, ‘n  bloedmaal neem, afval en eiers lê.
• Hul kan in droogtetoestande maande lank onaktief bly
• Hul kan in onbeheerde toestande, veral waar beheer nie strategies toegepas word op bv. wild  en beeste nie, maande lank op dieselfde gasheer  bly om te oorleef, waarna die wyfie afval om  tussen 10 000 en 15 000 eiers te lê.

Pierre van Niekerk ©

pierre@dieregesondheid.co.za